Bento – một nét đẹp truyền thống của nền ẩm thực Nhật – P2

22 Mar

Bento – một nét đẹp truyền thống của nền ẩm thực Nhật – P2
22/03/2009 – 23:00

LỊCH SỬ

Những ghi chép ban đầu về cơm hộp ở Nhật có vào khoảng thế kỷ thứ 15 – thời kỳ Kamakura (1185 đến 1333), khi mọi người mang thức ăn theo để ăn khi đi ra ngoài để săn bắn, trồng trọt hay đánh trận. Họ thường hay mang theo cơm nắm hay gạo khô – loại gạo có thể ăn khô hay với nước lạnh và nóng . Theo cuốn Nihon Shoki (Nhật Bản biên niên sử ký), một trong những cuốn sử ký cổ nhất của Nhật, những thợ săn bằng chim ưng sử dụng bao bố dựng thức ăn khi họ đi săn. Và trong Ise Monogatari (truyện về Ise), tập hợp những câu chuyện trữ tình thế kỷ thứ 10, có minh hoạ mọi người ăn gạo khô trong suốt chuyến đi. Người ta nói rằng, từ cơm hộp – bento – bắt nguồn từ một vị tuớng tên là Oda Nobunaga (1534 – 82), người nuôi một lực lượng lớn người trong lâu đài của ông bằng cách phát thức ăn cho từng người. Từ bento được tạo ra để miêu tả những bữa ăn đơn giản phân phát theo cách này.

Theo truyền thống, người làm việc bên ngoài – như trên cánh đồng, trên núi cao, trên thuyền cá hay trong thị trấn – mang bữa trưa cùng với họ bởi vì họ không có thời gian về nhà ăn trưa. Tuỳ theo từng vùng mà những hộp cơm trưa này được làm nên với những món tiêu biểu: cơm trắng, cơm trộn với kê, hay khoai tây.

Trong thời kỳ Edo (1603 – 1868), người ta xem bento là thứ không thể thiếu khi du ngoạn bên ngoài hay đi xem hát. Cơm hộp makunouchi bento – gồm có cơm nắm nhỏ rắc hạt vừng và những món ăn đậm đà, được xuất hiện lần đầu ở thời đại này. Makunouchi nghĩa là giờ nghỉ giải lao giữa những hồi của vở kịch, và người ta cho rằng tên của loại cơm hộp này đã được đặt từ việc khán giả dùng nó trong giờ nghỉ giải lao. Nhiều cuốn sách nấu ăn với các phương thức nấu ăn, làm sao để gói và chuẩn bị những gì cho những ngày lễ ngắm hoa và lễ hội Hinamaturi được phát hành vào thời gian này.

Vào thời kỳ Meiji (1868 – 1912), khi hệ thống đường sắt của Nhật đi vào hoạt động thì cơm hộp ekiben (loại cơm hộp bán ở ga xe lửa) xuất hiện. Người ta nói rằng hộp cơm ekiben – cơm nắm bọc quả mơ ngâm rượu bên trong – đầu tiên đươc bán tại ga Utsunomiya thuộc quận Tochigi vào ngày 16 tháng 7 năm 1885. Cơm hộp theo kiểu “Châu Âu” với chiếc bánh sanwiches cũng được bán vào thời kỳ này đấy nhé.

Thời kỳ Taishò (1912 – 1926), cơm hộp bằng nhôm trở thành vật rất hữu ích và sang trọng do việc dễ dàng làm sạch, không bị bám mùi thức ăn cũ và vẻ bên ngoài lấp lánh màu bạc. Chính chiếc hộp này đã làm mất đi thói quen mang cơm hộp đến trường và trở thàng một vấn đề xã hội vì sự chênh lệch giàu nghèo ở thời kỳ này, tiếp sau đó lại là cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất và sự mất mùa liên tiếp tại vùng Tohoku. Cơm hộp trở thành thứ để so sánh sự giàu nghèo của học sinh và nhiều người cho rằng điều này ảnh hưởng không tốt đến trẻ con về mặt vật chất lẫn tâm lý. Sau chiến tranh thế giới thứ 2, thói quen mang cơm hộp đến trường dần giảm đi và được thay bằng thức ăn cung cấp tại căn tin.

Bento lấy lại “phong độ” của mình vào những năm 1980 với sự trợ giúp của lò vi sóng và sự phát triển như nấm của các cửa hàng tiện dụng. Thêm vào đó những chiếc hộp gỗ và kim loại đắt tiền thay thế bằng những chiếc hộp rẻ tiền, có sẵn và tiện dụng. Mặc dù cơm hộp tự làm đã quay lại một cách ngoạn mục nhưng chúng vẫn ko phổ biến tại các trường học. Cơm hộp vẫn được các người công nhân dùng cho bữa trưa, cho các gia đình khi đi du lịch, cho những buổi picnic trường học và ngày thể dục thể thao…Cơm hộp làm ở nhà sẽ được gói trong chiếc khăn furoshiki.

Mà cơm hộp bento cũng rất phổ biến tại Đài Loan với tên gọi là Bendong hay Biendang nhá. Vào năm 2003, các hãng hàng khôngcũng bắt đầu làm một loại bento giống với bento ekiben (cơm hộp ăn trên tàu hỏa) : bento này sẽ có các món ăn của từng vùng địa phương và được khách hàng dùng khi chờ máy bay hay trên chuyến bay.

CÁC LOẠI CƠM HỘP

Cơm hộp có rất nhiều loại và đặt theo tên dựa vào loại hộp họ dùng hay vào dịp nào.

* Shōkadō bentō (松花堂弁当) là hộp cơm bento trong chiếc hộp sơn mài đen truyền thống. Sau này IBM đã lấy cảm hứng và cho ra đời thiết kế chiếc máy Thinkpad đấy

* Chūka bentō (中華弁当) là cơm hộp với các món ăn Trung Quốc. Do các món Trung Quốc là những món nguội nên loại bento này giống như bữa ăn chơi hoặc món “snack” lúc nửa đêm vậy.

* Kamameshi bentō (釜飯弁当) là loại bento được bỏ trong một cái lọ gốm và nấu (giống cơm niêu hén) bán tại các nhà ga ở quận Nagano. Lọ gốm này cũng được xem là vật lưu niệm á. Chà ai đến vùng này nhớ mua một phần nha.


* Makunouchi bentō (幕の内弁当) là một loại bento cổ điển với cơm, quả mơ Nhật ngâm rượu(umeboshi), một miếng cá hồi nướng và trứng cuộn…

* Noriben (海苔弁) là loại bento đơn giản nhất chỉ với là nori tẩm xì dầu bọc bên ngoài cơm.

* Sake bentō (鮭弁当) bento giản dị với một miếng cá hồi nướng

* Shidashi bentō (仕出し弁当) làm ở nhà hàng và giao tận nơi vào giờ ăn trưa. Loại bento này thường được dùng khi tụ họp nhiều người lúc có tiệc hay làm đám giỗ, đám mà. Chúng gồm những món Nhật truyền thống như tempura, cơm và các loại của ngâm dấm. Loại shadashi bento với các món Âu cũng có đấy nhé.

* Sushizume (鮨詰め) là loại cơm hộp với các loại sushi trong đó…

* Tori bento (鳥弁当) bao gồm một miếng gà nầu với 1 loại sốt và dùng với cơm, loại bento này rất phổ biến ở vùng Gunma

* Hinomaru bento (日の丸弁当) là tên của bento gồm có cơm trắng với 1 quả mơ Nhật ngâm rượu chính giữa. Tên của bento được đặt từ Hinomaru, quốc kỳ của Nhật.

* Hayaben (早弁) là loại bento ăn sớm trước bữa trưa có vẻ giống dạng brunch nhỉ?

* Ekiben bento được bán tại nhà ga xe lửa, có rất nhiều loại ekiben và hầu hết rẻ tiền với nhiều món ăn.

(còn tiếp)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: